Asya-Pasifik’te Türk Yatırımları
T.C. Pekin Büyükelçiliği kayıtlarına göre Çin’de yaklaşık 80 Türk firmasının ofisi veya temsilciliği bulunuyor. Bazı kaynaklara göre ise bu ülkede yapılan toplam yatırım tutarı 150 milyon doları geçmiş durumda...
Türk iş dünyası, 1990’lı yılların başından itibaren öncelikle Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin dağılmasıyla kurulan yeni Cumhuriyetlerde ortaya çıkan fırsatları değerlendirmek, ilerleyen yıllarda ise Türkiye’de işgücü ve hammadde fiyatlarını artması nedeniyle daha uygun maliyetlerle üretim yapmak ve yeni pazarlara kolay erişim sağlamak amacı ile yurtdışı yatırımlarına yöneldi. Kısıtlı sermaye kaynakları, erişim kolaylığı ve kolay kontrol edilebilirliği nedeni ile bu yatırımlar öncelikle pazar ekonomisine yeni geçen Doğu Bloku ülkeleri, komşu ve çevre ülkeler ile başladı.
Bu dönemde Asya-Pasifik Bölgesi Türk firmaları için genellikle üretim için gerekli hammaddelerin ucuza temin edildiği bir ithalat partneri olarak öne çıktı. Zamanla Türk firmaları ara mamul ithalatının yanı sıra bu ülkelerde doğrudan yabancı sermaye yatırımı gerçekleştirmeden bölgede mevcut bulunan fabrikalara üretimlerinin bir bölümünü kaydırma yoluna gittiler. Çin, Hindistan, Tayland, Endonezya ve G.Kore bu aşamada öne çıkan ülkeler arasında yer aldı. Zira, o dönemde bölgeye gerçekleştirilen ihracat konusunda istikrar sağlanamadığından bölge pazarına yakın olmak bu konuda karar vermede henüz önemli bir etken değildi. Önceleri yerinde üretim ile başlayan bu süreç daha sonra Türk firmalarının bu ülkelerdeki çeşitli firmalara ortak olmaları yolu ile gelişti. Ancak bu süre zarfında ortaya çıkan iş yapma kültüründeki farklılıklar, Türk firmaları ile yerel ortakları arasında bir takım sorunlar yaşanmasına, bu sorunların basına yansımasına ve hatta bazı ülkelerde yaşanan olumsuz tecrübelerin yeni Türk firmalarının bu bölgede yatırım yapmaya tereddütle bakmalarına neden oldu.
Ancak daha sonra özellikle çokuluslu firmalar ile çalışma tecrübesi olan veya bir ürünün üretiminde dünyada söz sahibi olan ve dolayısıyla dünyanın hemen hemen her bölgesine ihracat gerçekleştiren büyük firmalar başta olmak üzere pek çok firma bölge pazarına yakın olmak ve Türkiye’de giderek artan üretim maliyetlerini bölgede üretim yaparak düşürmek amacıyla Asya-Pasifik Bölgesi’nde yatırım yapma konusunda daha ciddi adımlar attı. Koç Grubu’nun Çin yatırımları ve Kordsa’nın Çin ve Endonezya’da satın aldığı tesisler bu eğilimin örnekleri arasında sayılabilir.
Bu aşamada Türk firmalarının en fazla yatırım yaptıkları ülke olarak Çin Halk Cumhuriyeti, Hindistan ve ilginç bir şekilde Vietnam öne çıktı.
T.C. Pekin Büyükelçiliği kayıtlarına göre halen Çin’de yaklaşık 80 Türk firmasının ofisi veya temsilciliği bulunuyor. Bazı kaynaklara göre ise bu ülkede yapılan toplam yatırım tutarı 150 milyon doları geçmiş durumda. Söz konusu yatırımlar arasında Türkmall, Demirdoküm, Beko, Kordsa, Çimtaş, Arçelik-Beko, Ünsa Ambalaj yatırımları başta gelmektedir. Türk firmalarının Hindistan’daki yatırımlardan aldıkları pay ise her geçen gün artış gösteriyor. Çelebi Holding’e bağlı Çelebi Hava Servisi'nin çoğunluk hissesini elinde bulundurduğu ÇHS/Nas India Konsorsiyumu, Mumbai (Bombay) Chhatrapati Shivaji Uluslararası Havalimanı'nda 10 yıl boyunca yer hizmetleri verme hakkını elde etti. Diğer taraftan, Farplas Grubu, Hindistan’da, ülkenin en büyük ticari araç ve otobüs koltuk sistemleri üreticisi olan Pinnacle Industries firmasi ile bir Joint Venture kurdu. Vietnam’da ise tekstilin yanı sıra Almanya kökenli Türk sermayesi tarafından ülkede taze meyve – sebze suyu üretimine yönelik yatırımlar bulunmakta.
Malezya, Kore, Singapur, Japonya ve Hong Kong’da ise daha çok küçük çaplı dış ticaret ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren Türk firmalarının az sayıda girişimi mevcut iken Endonezya Kordsa’nın yatırımı ile bu gruptan bir ölçüde ayrılıyor.